Mối đe dọa nội bộ (Insider Threat) là gì?

Định nghĩa về “mối đe dọa nội bộ”

Mối đe dọa nội bộ là một dạng tấn công mạng xuất phát từ những cá nhân làm việc trong tổ chức hoặc được cấp quyền truy cập hợp pháp vào hệ thống, mạng hoặc dữ liệu của doanh nghiệp. Đó có thể là nhân viên, nhân viên cũ, thành viên hội đồng quản trị và đối tác kinh doanh. Các hành vi này có thể xảy ra do cố ý, vô ý hoặc xuất phát từ mục đích xấu.

Điểm đặc trưng của Insider Threat là đối tượng gây ra sự cố đều đã được cấp quyền truy cập hợp pháp vào hệ thống hoặc dữ liệu của doanh nghiệp. Chính vì vậy, các hành vi này thường khó phát hiện hơn so với các cuộc tấn công từ bên ngoài.

Các hình thức đe dọa bao gồm tham nhũng, gián điệp, phát hoại tài nguyên, phá hoại hệ thống, khủng bố hoặc tiết lộ thông tin trái phép. Đây cũng có thể trở thành điểm khởi đầu để tin tặc triển khai các cuộc tấn công bằng phần mềm độc hại (malware) hoặc mã độc tống tiền (ransomware) vào hệ thống của doanh nghiệp.

Những năm gần đây, mối đe dọa nội bộ gây ra thiệt hại ngày càng lớn đối với các tổ chức. Theo báo cáo Cost of Insider Threats 2020 của Ponemon Institute, chi phí trung bình mỗi tổ chức phải chịu do các sự cố từ nội bộ lên tới 11,45 triệu USD, trong đó 63% các vụ việc bắt nguồn từ sự bất cẩn của nhân viên.

Phân loại các mối đe dọa nội bộ

Mối đe dọa nội bộ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm hành vi cố ý, sự bất cẩn của nhân viên cho đến các rủi ro liên quan đến bên thứ ba. Dưới đây là những loại mối đe dọa phổ biến mà doanh nghiệp cần lưu ý.

1. Mối đe dọa do cố ý

Đây là loại mối đe dọa xảy ra khi một cá nhân hay nhóm người chủ động lợi dụng quyền truy cập hợp pháp để gây thiệt hại cho tổ chức. Động cơ có thể xuất phát từ sự bất mãn, mong muốn trả đũa hoặc cảm thấy quyền lợi cá nhân chưa được đáp ứng.

Phổ biến nhất là các hành vi có chủ đích nhằm trục lợi hoặc gây thiệt hại cho tổ chức. Các hành vi này có thể được thực hiện bởi một cá nhân hoặc có sự cấu kết với đối tượng bên ngoài.

Các hành vi phổ biến bao gồm:

  • Đánh cắp hoặc làm rò rỉ dữ liệu nhạy cảm.

  • Quấy rối hoặc gây sức ép đối với lãnh đạo doanh nghiệp.

  • Phá hoại hệ thống hoặc thiết bị của tổ chức.

  • Đánh cắp dữ liệu để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc tạo lợi thế trong công việc.

2. Mối đe dọa do vô ý

Không phải mọi sự cố đều xuất phát từ ý đồ xấu. Trên thực tế, nhiều vụ rò rỉ dữ liệu xảy ra do sai sót hoặc sự bất cẩn của nhân viên trong quá trình làm việc.

Sự cố do vô tình (Accidental Insider Threat) thường bắt nguồn từ lỗi của con người dẫn đến rò rỉ dữ liệu, mất thông tin hoặc tạo cơ hội cho các cuộc tấn công mạng. Một số tình huống phổ biến bao gồm:

  • Gửi nhầm email chứa thông tin nội bộ sai cho người nhận.

  • Nhấp vào liên kết hoặc mở tệp đính kèm độc hại trong email lừa đảo (phishing).

  • Không xóa hoặc tiêu hủy đúng cách các dữ liệu nhạy cảm sau khi sử dụng.

Phần lớn các sự cố này có thể được phòng tránh nếu nhân viên tuân thủ các quy trình và thực hành an toàn thông tin.

Sự cố do bất cẩn (Negligent Insider Threat) xảy ra khi nhân viên không tuân thủ các quy định về an ninh dữ liệu vô tình làm gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp. Các trường hợp có thể xảy ra bao gồm:

  • Bỏ qua các chính sách bảo mật và quy định của bộ phận công nghệ thông tin.

  • Làm thất lạc USB hoặc các thiết bị lưu trữ di động.

  • Sử dụng mật khẩu yếu hoặc dùng chung mật khẩu.

  • Không cập nhật phần mềm hoặc cài đặt các bản vá bảo mật kịp thời.

Những hành vi tưởng chừng nhỏ này đều có thể tạo ra lỗ hổng để tin tặc khai thác và thực hiện các cuộc tấn công mạng.

3. Mối đe dọa từ bên thứ ba

Không chỉ nhân viên nội bộ, các đối tác, nhà thầu hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ có quyền truy cập vào hệ thống của doanh nghiệp cũng có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro. Những mối đe dọa này có thể bắt nguồn từ sự bất cẩn hoặc các hành vi cố ý, dẫn đến việc làm lộ lọt dữ liệu hoặc ảnh hưởng đến an toàn hệ thống.

Những ai có thể trở thành mối đe dọa từ nội bộ?

Insider Threat không chỉ giới hạn ở nhóm nhân viên cố ý đánh cắp dữ liệu. Trên thực tế, bất kỳ cá nhân nào được cấp quyền truy cập hợp pháp vào hệ thống đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro trong những điều kiện nhất định.

1. Người bị lợi dụng

Đây là những nhân viên vô tình trở thành công cụ cho kẻ tấn công mà không nhận thức được hành vi của mình đang gây rủi ro cho tổ chức. Các đối tượng này thường bị thao túng bởi các hình thức lừa đảo phi kỹ thuật (social engineering) hoặc tấn công lừa đảo có chủ đích (spear phishing), khiến họ tiết lộ thông tin đăng nhập, tải xuống phần mềm độc hại hoặc thực hiện các hoạt động tạo điều kiện cho tin tặc xâm nhập vào hệ thống.

2. Người phản bội tổ chức

Khác với những người bị lợi dụng, nhóm người này là những cá nhân lợi dụng quyền truy cập của mình để chống lại chính tổ chức nơi họ làm việc. Động cơ của họ có thể là trục lợi tài chính, trả đũa hoặc cố tình gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nhóm này cũng bảo gồm cả những người tố giác doanh nghiệp - những người hành động nhằm thu hút sự chú ý của công chúng đối với những sai phạm của doanh nghiệp.

3. Người thông đồng với đối tượng bên ngoài

Đây là những nhân viên chủ động cấu kết với tội phạm mạng hoặc các đối tượng bên ngoài để đánh cắp dữ liệu, tài sản trí tuệ hoặc các thông tin nhạy cảm của doanh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, họ hành động vì lợi ích tài chính, cũng có trường hợp nhằm làm gián đoạn hoạt động kinh doanh hoặc gây tổn hại đến uy tín của tổ chức.

4. Người xem nhẹ quy định bảo mật

Đây là những nhân viên cho rằng mình không cần tuân thủ các chính sách an toàn thông tin của doanh nghiệp hoặc tìm cách bỏ qua các quy trình bảo mật vì sự tiện lợi. Dù xuất phát từ sự chủ quan hay thiếu hiểu biết, những hành vi này đều có thể khiến dữ liệu và hệ thống không còn được bảo vệ đầy đủ, tạo điều kiện để kẻ tấn công khai thác các lỗ hổng bảo mật.

Kết luận

Có thể thấy, mối đe dọa nội bộ không chỉ xuất phát từ những hành vi cố ý mà còn đến từ các sai sót, sự chủ quan hoặc bị lợi dụng bởi các đối tượng tấn công. Việc hiểu đúng bản chất của Insider Threat là bước đầu tiên để doanh nghiệp xây dựng các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Trong phần 2 của series, chúng ta sẽ tìm hiểu những dấu hiệu nhận biết Insider Threat, cách phát hiện các hành vi bất thường và những phương pháp giúp doanh nghiệp đánh giá sớm rủi ro trước khi xảy ra sự cố.

Trong quá trình chuyển đổi số, doanh nghiệp ngày càng mở rộng việc chia sẻ dữ liệu giữa các phòng ban, chi nhánh, đối tác và nhân viên làm việc từ xa. Điều này giúp nâng cao hiệu quả vận hành nhưng cũng đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều người được cấp quyền truy cập vào các dữ liệu quan trọng của tổ chức.

Insider Threat (mối đe dọa nội bộ) đang trở thành một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến các sự cố rò rỉ dữ liệu. Trong series này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về Insider Threat và phân tích cách nhận biết, phát hiện cũng như các biện pháp phòng ngừa Insider Threat trong doanh nghiệp.

  • Phần 1: Insider Threat là gì? Nhận diện mối đe dọa từ nội bộ và những rủi ro doanh nghiệp cần biết

  • Phần 2: Insider Threat: Dấu hiệu nhận biết và cách phát hiện mối đe dọa từ nội bộ

  • Phần 3: Insider Threat: Các biện pháp phòng chống mối đe dọa nội bộ hiệu quả