Đáng chú ý là các vụ việc “bắt cóc online”, trong đó kẻ gian thao túng tâm lý, đe dọa qua điện thoại hoặc mạng xã hội, khiến trẻ hoảng sợ và làm theo yêu cầu. Bên cạnh đó là tình trạng giả danh bạn chơi game, làm quen kết bạn trên mạng để dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm, thậm chí dẫn tới hành vi xâm hại tình dục trẻ em trên môi trường trực tuyến. Không ít trường hợp học sinh nhận được các cuộc gọi hoặc tin nhắn tự xưng là giáo viên, nhân viên nhà trường, trung tâm dạy thêm… yêu cầu cung cấp thông tin đăng nhập hoặc dữ liệu cá nhân với lý do “cập nhật hồ sơ” hay “xác thực lớp học online”. Khi những dữ liệu này bị thu thập trái phép, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc mất quyền riêng tư mà còn có thể kéo theo lừa đảo tài chính, quấy rối, gây áp lực tâm lý và làm gián đoạn quá trình học tập của trẻ.
Song song đó là tình trạng trẻ tiếp cận và bắt chước các nội dung bạo lực, độc hại, sai lệch trên mạng xã hội hoặc nền tảng video. Những sự việc này gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ rủi ro mà trẻ phải đối mặt mỗi ngày trên không gian mạng.
Điểm đáng lo ngại là nhiều nguy cơ không đến từ các cuộc tấn công công nghệ cao, mà bắt nguồn từ những hành vi rất đời thường: chia sẻ thông tin cá nhân thiếu kiểm soát, sử dụng mật khẩu yếu, truy cập các đường link không rõ nguồn gốc, hoặc để trẻ tự do tiếp cận nội dung mà không có sự định hướng và giám sát phù hợp. Trong bối cảnh đó, bảo vệ an toàn thông tin cho học sinh không còn là câu chuyện mang tính khuyến nghị, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả gia đình và nhà trường.
Chính trong bối cảnh đó, việc bảo đảm an toàn thông tin cho học sinh không còn là vấn đề mang tính lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong quá trình chuyển đổi số giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 447/QĐ-BGDĐT, phê duyệt chương trình bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng an toàn thông tin cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh trong các cơ sở giáo dục phổ thông. Quyết định này xác định an toàn thông tin là một nội dung giáo dục nền tảng, hướng tới việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, nâng cao nhận thức và hình thành kỹ năng sử dụng Internet an toàn cho học sinh ngay từ sớm.
Theo tinh thần của Quyết định 447/QĐ-BGDĐT, an toàn thông tin không chỉ là bảo vệ hệ thống kỹ thuật mà còn là bảo vệ con người – trong đó học sinh là đối tượng cần được ưu tiên. Việc giáo dục kỹ năng số an toàn, giúp học sinh nhận diện rủi ro, hiểu giá trị của dữ liệu cá nhân và biết cách tự bảo vệ mình trên không gian mạng được coi là yếu tố then chốt để giảm thiểu các nguy cơ phát sinh trong thực tế.
Giải pháp thực tiễn cho phụ huynh và gia đình
Dù nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức an toàn thông tin, nhưng trong đời sống hàng ngày, gia đình và phụ huynh mới là phòng tuyến bảo vệ đầu tiên của học sinh trên không gian mạng. Phần lớn thời gian sử dụng Internet của trẻ diễn ra tại nhà, trên các thiết bị cá nhân, vượt ra ngoài phạm vi kiểm soát trực tiếp của nhà trường. Điều này đặt ra yêu cầu phụ huynh phải chủ động hơn trong việc đồng hành và bảo vệ con.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải phụ huynh nào cũng có đủ kiến thức và công cụ để quản lý hiệu quả việc sử dụng Internet của con. Việc cấm đoán hoàn toàn hoặc kiểm soát quá mức thường dẫn đến phản ứng ngược, trong khi buông lỏng lại khiến trẻ dễ tiếp xúc với rủi ro. Bài toán đặt ra là làm sao để phụ huynh vừa bảo vệ được con, vừa tôn trọng nhu cầu học tập, giải trí và phát triển kỹ năng số của trẻ.
Ở góc độ này, các giải pháp công nghệ đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Những công cụ được thiết kế dành riêng cho môi trường gia đình có thể giúp phụ huynh thực hiện việc quản lý an toàn thông tin một cách chủ động, linh hoạt và ít áp lực hơn. Thay vì kiểm soát thủ công, phụ huynh có thể thiết lập các nguyên tắc sử dụng thiết bị, giới hạn nội dung không phù hợp, theo dõi xu hướng sử dụng Internet và kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.
SafeGate Family là một trong những giải pháp đầu tiên được phát triển theo hướng đó tại Việt Nam. Giải pháp cho phép thiết lập khung thời gian sử dụng thiết bị phù hợp với lịch sinh hoạt và học tập của trẻ, đồng thời tự động chặn/lọc các nội dung không phù hợp với lứa tuổi. Bên cạnh đó, SafeGate Family cung cấp các báo cáo tổng quan giúp phụ huynh nắm được bức tranh tổng thể về hoạt động trực tuyến của con, từ đó có cơ sở để trao đổi, hướng dẫn và giáo dục con hiệu quả hơn.
Quan trọng hơn, SafeGate Family không nhằm thay thế vai trò giáo dục của cha mẹ, mà đóng vai trò là công cụ hỗ trợ phụ huynh quản lý và bảo vệ con khi truy cập Internet. Khi phụ huynh có công cụ phù hợp, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, hình thành thói quen sử dụng Internet an toàn và giảm thiểu rủi ro cho trẻ sẽ trở nên khả thi và bền vững hơn.
